Faktura w rejestrze VAT, ale nie w KPiR: jak wyłapać niezaksięgowane wpisy w Optimie przed zamknięciem miesiąca
Nikodem Grzymała8 min czytania
Zaliczka policzona, JPK_V7 wysłany, miesiąc odhaczony. Dwa tygodnie później klient pyta, czemu zapłacił więcej PIT niż zwykle. Okazuje się, że kilka faktur kosztowych siedzi w rejestrze VAT Optimy, VAT z nich odliczony, a do księgi nigdy nie weszły. Deklaracja się zgadzała, więc nikt nie zajrzał dalej. Ten tekst jest o tym, skąd biorą się takie wpisy i jak je wyłapać, zanim policzysz zaliczkę.
Dwa kroki, które wyglądają jak jeden
W Optimie faktura kosztowa przechodzi dwa osobne kroki. Pierwszy to wpis w rejestrze VAT: stąd bierze się odliczenie i JPK_V7. Drugi to zapis w księdze przychodów i rozchodów: stąd bierze się dochód i zaliczka na PIT. Program wiąże je ze sobą, ale drugiego kroku nie wykonuje za każdym razem sam.
Comarch opisuje to w scenariuszu „Jak zaksięgować dokument z rejestru do KPiR?”. W Rejestrach VAT wybierasz okres, zaznaczasz dokumenty i klikasz ikonę księgowania. Po zaksięgowaniu wpis w rejestrze zmienia kolor z czarnego na niebieski. Czarny wpis to dokładnie ten przypadek: dokument w rejestrze jest, w księdze go nie ma.
Dwa ustawienia decydują, jak często czarne wpisy powstają. Pierwsze to automatyczne księgowanie dokumentów (parametr „Automatyczne księgowanie dokumentów z pominięciem zbiorczych księgowań” w konfiguracji firmy). W nowych bazach jest domyślnie włączony, w bazach podniesionych ze starszych wersji domyślnie wyłączony. W biurze, które zakładało bazy klientów przez kilkanaście lat, część firm księguje się więc sama, a część czeka na ręczne księgowanie zbiorcze.
Drugie ustawienie siedzi na karcie operatora: zapis z rejestru idzie do bufora albo od razu „na czysto”. Zapis w buforze można jeszcze skasować. Zapis w księdze da się tylko skreślić. To ważne, bo bufor wygląda na liście jak księga, a księgą jeszcze nie jest.
Skąd się biorą czarne wpisy w biurze
Rozmawiam z biurami na Optimie od dawna i prawie zawsze za czarnym wpisem stoi jedna z pięciu sytuacji:
- Przerwane wprowadzanie. Ktoś wpisał fakturę do rejestru, zadzwonił telefon, a księgowanie zbiorcze miało być „potem”. Przy wyłączonym automacie to „potem” nie przychodzi samo.
- Dokument wszedł do rejestru innym kanałem. Faktura pobrana z KSeF, odczytana przez OCR albo przeniesiona z modułu handlowego ląduje w rejestrze VAT. Comarch podaje przeniesienie z Handlu jako przykład czarnego wpisu. Zaksięgowanie to osobny ruch i łatwo założyć, że zrobił go ktoś inny.
- Poprawka po zaksięgowaniu. Żeby poprawić dokument, księgowa usuwa zapisy księgowe z bufora (Optima zdejmuje wtedy z dokumentu wskaźnik zaksięgowania), poprawia wpis i nie księguje go drugi raz. Wpis wraca na czarno.
- Data zapisu w innym miesiącu. Parametr „Księgowanie dokumentów z datą” pozwala księgować według daty wystawienia, operacji, bieżącej albo wpływu. Faktura z 30 września wpisana 3 października może trafić do księgi w październiku. W rejestrze wrześniowym będzie, w księdze wrześniowej nie, a w październikowej pojawi się jako niespodzianka.
- Zapis usunięty z bufora, wpis zostawiony w rejestrze. Ktoś porządkował bufor przed zamknięciem, skasował zapis i nie wrócił do rejestru. Wpis w rejestrze VAT dalej odlicza VAT.
Jest też odwrotna strona: ten sam dokument zaksięgowany dwa razy. Najczęściej wtedy, gdy faktura weszła do rejestru raz ręcznie i raz z importu. Optima ma parametr „Kontrola duplikacji zapisów w Księdze podatkowej”, który wstrzymuje automatyczne księgowanie przy wykrytym duplikacie, ale nie każda baza ma go włączonego i nie każdy zapis idzie automatem. Podwójny koszt też wychodzi dopiero przy porównaniu rejestru z księgą.
Czym to grozi
Największa pułapka: VAT się zgadza. JPK_V7 liczy się z rejestru, deklaracja wychodzi poprawnie, nic nie alarmuje. Rozjeżdża się dochód.
- Koszt poza księgą: dochód zawyżony, zaliczka na PIT za wysoka. Klient płaci więcej i dowiaduje się o tym przy rozliczeniu rocznym albo wcale.
- Sprzedaż poza księgą: przychód zaniżony, zaliczka za niska. Przy rocznym wychodzi dopłata z odsetkami.
- Różnica między VAT a dochodem widoczna z zewnątrz. Urząd widzi odliczony VAT z faktury, której nie ma w kosztach. To typowy powód wezwania w czynnościach sprawdzających.
- Księga zamknięta w Optimie. Po zamknięciu okresu w KPiR program nie pozwala zmieniać zapisów do dnia zamknięcia. Czarny wpis znaleziony po zamknięciu to otwieranie księgi i korekta zaliczki.
Dochodzi jeszcze jedna rzecz, o której biura na razie myślą mało. Od 2026 roku podatnicy PIT zobowiązani do JPK_V7M prowadzą księgę w formie elektronicznej i po raz pierwszy prześlą ją do urzędu w strukturze JPK_PKPiR w 2027 roku. Od 2027 roku obowiązek obejmuje pozostałych przedsiębiorców, z pierwszą wysyłką od 2028 roku. Termin wysyłki jest powiązany z terminem zeznania rocznego. Gdy księga trafia do urzędu jako plik, czarny wpis przestaje być wewnętrzną sprawą biura: urząd dostanie rejestr VAT w JPK_V7 i księgę w JPK_PKPiR i będzie mógł porównać jedno z drugim bez wzywania kogokolwiek.
Najpierw rejestr, potem księga, potem zaliczka
Kolejność ma znaczenie. Zaliczka liczona z tego, co akurat jest w księdze, przy niedomkniętym rejestrze, to najprostsza droga do czarnych wpisów, które wychodzą po terminie.
- 1Domknij rejestr VAT za miesiąc: faktury z KSeF pobrane i wprowadzone, dokumenty spoza KSeF też. Porównywać ma sens dopiero kompletny rejestr.
- 2W Rejestrach VAT ustaw okres na ten miesiąc i przejrzyj zakup oraz sprzedaż pod kątem czarnych wpisów. Każdy czarny wpis to decyzja: zaksięgować albo świadomie zostawić, na przykład wydatek NKUP, który ma być tylko w rejestrze.
- 3Zaksięguj brakujące. Jeśli operator pracuje przez bufor, zatwierdź bufor. Zapis w buforze to jeszcze nie księga.
- 4Sprawdź daty. Policz wpisy w rejestrze za miesiąc i zapisy w księdze z tego samego miesiąca. Różnica to zwykle dokument zaksięgowany z inną datą albo dubel. Jedno i drugie trzeba znaleźć teraz, nie w styczniu.
- 5Dopiero teraz zaliczka na PIT i deklaracja. Zamknięcie okresu w księdze na samym końcu, po zaliczce, kiedy wiesz, że nic już nie dojdzie.
Kto tego pilnuje, gdy firm jest czterdzieści
Przy pięciu firmach przejrzenie rejestru zajmuje chwilę. Przy czterdziestu bazach to czterdzieści logowań do Optimy w tygodniu, w którym i tak brakuje godzin. Dlatego porównanie rejestru z księgą robi się „kiedy jest czas”, czyli po zaliczce, albo robi je jedna osoba, która zna temat. Gdy jej nie ma, czarne wpisy czekają do rocznego.
Dobre minimum to lista zamknięcia z osobnym punktem „czarne wpisy w rejestrze”, podpisanym imieniem, i jedno miejsce, w którym widać wszystkie firmy naraz. Czego w tym miejscu szukasz, opisałem przy okazji tekstu o tym, co przy zamknięciu miesiąca może zrobić automat.
Jak to wygląda w Taxso
Taxso pokazuje w jednej kolumnie Status dwie rzeczy naraz: co z dokumentem dzieje się w Taxso i co o jego wpisie mówi lustro rejestru VAT, czyli kopia rejestru, którą connector czyta z Optimy po każdym zapisie i co 12 godzin (lustro rejestru i dopasowania). Zielone W Optimie dostaje dopiero wpis widoczny w lustrze. Gdy connector podaje też stan księgi, dokument z wpisem w rejestrze, ale bez zapisu w KPiR, ma plakietkę W Optimie · bez KPiR, trafia do filtra Bez KPiR i nadal liczy się do Do zaksięgowania (statusy dokumentu). Czarny wpis z Optimy widać więc na liście Obiegu bez otwierania Optimy, a dla wielu firm naraz lustro odświeżysz przyciskiem Sprawdź w Optimie w Operacjach. Dokument z wpisem i zapisem w księdze ma Zaksięgowany.
Czy Taxso ma pilnować tej drugiej połowy, ustawiasz per firma w sekcji KPiR w Optimie ustawień firmy: Tak - KPiR w Optimie, Nie - tylko Rejestr VAT (dla firm, których księga jest w innym programie; wpis w rejestrze liczy się wtedy jako zaksięgowanie, a karta pokazuje Tylko rejestr VAT) albo domyślne Rozpoznaj z rejestru VAT (KPiR w Optimie). Pojedynczy dokument księgujesz z karty przyciskiem Zaksięguj w KPiR, kilka naraz z Obiegu (akcje zbiorcze), a cały miesiąc z ekranu Zaległe do KPiR: najpierw Symulacja w Optimie (N), w której connector sprawdza każdą fakturę w Optimie, niczego nie zapisując, i odkłada te Już w KPiR - pominięta, potem Zaksięguj do bufora…. Zapisy lądują w buforze KPiR i zatwierdzasz je w Optimie. Ekran dotyczy wyłącznie wpisów, które powstały z Taxso; czarne wpisy wprowadzone w samej Optimie pokazuje w liczniku i ich nie rusza. Jeśli za ten miesiąc deklaracja w Optimie jest już zamknięta, dostaniesz baner i pole do potwierdzenia, bo księgowanie wstecz zmieni KPiR miesiąca, za który deklaracja poszła. To zamknięcie w Optimie, inne niż okres zamknięty biura, który po złożonym JPK wstrzymuje eksport spóźnionych faktur do Optimy.
Najczęstsze pytania
Czy Taxso księguje czarne wpisy, które księgowa wprowadziła w Optimie ręcznie?+
Nie. Ekran Zaległe do KPiR dotyczy wyłącznie wpisów, które powstały z Taxso. Wpisy wprowadzone w samej Optimie pokazuje tylko w liczniku nad listą, a księgujesz je w Optimie jak dotąd.
Firma prowadzi KPiR w innym programie, a Taxso pokazuje jej faktury jako Bez KPiR. Co zrobić?+
W ustawieniach firmy, w sekcji KPiR w Optimie, wybierz Nie - tylko Rejestr VAT i zapisz. Wpis w rejestrze VAT będzie od tej pory liczył się jako zaksięgowanie, a karta dokumentu pokaże plakietkę Tylko rejestr VAT. Rozpoznanie automatyczne dochodzi do tego samego wniosku dopiero, gdy najstarszy wpis ma ponad 35 dni.
Czy księgowanie z ekranu Zaległe do KPiR od razu zmienia księgę?+
Nie. Zapisy trafiają do bufora KPiR w Optimie, a do księgi wchodzą po zatwierdzeniu w Optimie. Przed zapisem warto uruchomić symulację: connector sprawdza każdą fakturę, niczego nie zapisując, i pomija te, które już są w KPiR.
Co się stanie, gdy Taxso wysyła fakturę, która już jest w rejestrze VAT Optimy?+
Przed zapisem Taxso sprawdza lustro rejestru po numerze i NIP-ie kontrahenta. Jeśli wpis już tam jest, zapis zostaje zatrzymany z komunikatem, a dokument oznaczony jako zaksięgowany poza Taxso. Drugi wpis, a więc i zawyżony VAT w JPK_V7, nie powstaje.
Jak odróżnić zamknięcie okresu w Optimie od okresu zamkniętego w Taxso?+
Okres zamknięty biura w Taxso wstrzymuje eksport spóźnionych faktur do Optimy i automatyczną akceptację po złożonym JPK; ustawia go administrator po każdej deklaracji. Zamknięcie w Optimie dotyczy samej księgi i deklaracji w programie. Zaległe do KPiR ostrzega o tym drugim banerem i prosi o potwierdzenie przed zapisem wstecz.